باران:
مراسم اصحاب فرهنگ و هنر و اندیشه در شب عا شورای حسینی در حسینیه شماره یک جماران برگزار شد .رییس موسسه بین المللی گفتگوی فرهنگها و تمدنها در این مراسم درباره امام حسین(ع) و قیام عاشورا سخنرانی کرد.
به گزارش روابط عمومی دفتر حجت الاسلام والمسلمین سید محمد خاتمی متن کامل سخنرانی وی بدین شرح است:بسم الله الرحمن الرحیم
تقدیر این بود که امسال مراسم شب عاشورا در این حسینیه باشد حسینیه ای که مرکز رهبری حضرت امام خمینی(ره) بود.انتخاب حسینیه از سوی امام برای هدایت انقلاب و جامعه؛ نشانه پیوستگی انقلاب اسلامی با نهضت امام حسین (ع) است.
عشق به امام حسین عشق به همه زیبایی هاست؛عشق به خدا است که کمال مطلق است.عشق به انسان است که برترین افریده خداست و عشق به عدالت است که خدا می خواهد اساس زندگی اجتماعی انسان باشد.عشق به آزادی است تجلی گاه وجود بلکه عین وجود آدمی است و عشق به امام حسین راز و رمز ماندگاری ملت بزرگوار ایران است که دل در گرو محبت امام حسین نهاد و راه نا هموار تاریخ خود را با پای ابله و جان خسته طی کرد و دمی چشم از قله بلندی که در پی ان بود برنداشت و میبینید و می بینیم که محرم همیشه در ایران و البته در بسیاری از نقاط جهان چه محشر و قیامتی است.
بگذارید زبان حال دلداگان امام حسین را در غزل بلندی از حافظ بجویم که فرمود:
روشن از پرتوی رویت نظری نیست که نیست /منت خاک درت بر بصری نیست که نیست
ناظر روی تو صاحب نظرانند آری /سر گیسوی تو در هیچ سری نیست که نیست
اشک غماز من ار سرخ برآمد چه عجب /خجل از کرده خود پرده دری نیست که نیست
از حیای لب شیرین تو ای چشمه نوش /غرق آب و عرق اکنون شکری نیست که نیست
شیر در بادیه عشق تو روباه شود/آه از این راه که در وی خطری نیست که نیست
آب چشمم که بر او منت خاک در توست/زیر صد منت او خاک دری نیست که نیست
گفته اند که همه روز عاشورا و همه جا کربلاست چرا که نه عاشورا یک روز است در تاریخ و نه کربلا یک سرزمین در جغرافیا؛بلکه کربلا تجلی گاه وجود شگفت انگیز انسان خداجو؛موحد حقیقت طلب و عدالت خواه است و عاشورا نماد حرکت این انسان به سوی مقصدی که خدا معین کرده است و امام حسین (ع) قهرمان بزرگ این صحنه شگفت انگیز است.
از آن جهت که هم اگاهی انسان را به سوی ان مسیر و هدف افزایش می دهد و هم او را برمی انگیزد تا حرکتش شتابان تر شود.
البته در بینش الهی توحیدی و ادیان اسمانی به خصوص اسلام،قهرمان و بازیگر اصلی صحنه تاریخ خود انسان است و پیامبران و مصلحان بزرگ الهی امده اند تا اگاهی این انسان را بالا ببرند و اراده اش را تقویت کنند تا خود راه را با چراغ اگاهی وپای اراده بپیماید و طبعا این انسان هرچه اگاه تر و مصمم تر سیر او به سوی هدف شتابان تر و در نزدیک تر شدن به ان هدف کامرواتر است و امام حسین قهرمان اگاهی بخش و شتاب دهنده این حرکت است.
اما تاریخ بشر کدام سو و هدف دارد؟
انسان دارای تاریخ است و تاریخ اختصاص به انسان دارد و تاریخ بشری دارای سیر و هدفی است صرف نظر از همه نظریه ها و نگاه های فلسفی که کوشیده اند برای تاریخ جهت؛ضابطه و قاعده و قانون بیابند وفارغ از بحث های دراز دامن در این باره؛انچه در اینجا می گوییم این است که تردید نکنیم که تاریخ هرچه باشد هدفش شکوفایی وجود ادمی است و این شکوفایی در گرو ازادی انسان است و گزافه نیست که تاریخ انسان را تاریخ ازادی بدانیم و بنامیم.
در اینجا مجال بحث مبسوط نیست ولی برای نشان دادن این سیر و هدف کافی است که اجمالا به حوادث و وقایعی بنگریم که برای همه ملموس و روشن است.شاخص ترین خصوصیت قرن گذشته مقابله جانانه ملت ها علیه ظلم و بیداد مدرن یعنی استعمار چه بصورت قدیم و چه جدید ان بوده و انسان های مظلوم و استعمار زده به هر حال اراده خود را بر اربابانشان تحمیل کردند.هرچند به علل گوناگون نتوانستند به همه خواست ها و ارمان های خود برسند ولی حرکت به سوی برداشتن بندهای استعمار از دست و پای انسان مظلوم دستاورد کمی نبود.
از سوی دیگر در قرن گذشته شاهد نوعی حرکت فراگیر به خصوص در کشور های محروم تر علیه بدترین شکل حکومت یعنی حکومت استبدادی بودیم و نیز شاهد ظهور و در پی ان سقوط حکومت های توتالیتر و بالاخره مساله ای به نام حقوق بشر حداقل در مقام ادعا مورد توجه ملت ها بوده است و حکومت ها نیز حتی در انجا که به نقض ابتدایی ترین موازین حقوق بشر پرداخته اند در فضای عمومی ناچار شده اند به ظاهر حرمت نهادن به انسان حقوق او را بپذیرند.
اینها همه خود دلیلی است بر اینکه سیر تاریخ به سوی ازادی است و با مقایسه انچه امروز در باب نظام مطلوب و مقبول در جان جهانیان جای گرفته است با انچه دیروز بوده خیلی از مسائل را روشن می کند.
اگر تا دیروز تنها وجه حکوکت رایج در شرق و غرب عالم به نحوی حکومت استبدادی بود در همه جا اکثریت نه تنها محکوم به اطاعت از خواست و اراده حاکمان غیر مسئول بودند بلکه در عمق جان وجدان خود نیز این امر را به عنوان سرنوشت محتوم خود پذیرفته بودند ؛ امروز در جهان کسی نیست که بتواند از نظام های استبدادی و خودکامه دفاع کند و حتی مستبدترین حاکمان نیز تظاهر به مردم داری و دفاع از حق و حرمت مردم می کنند و در همه جا این اصل پذیرفته شده است که برترین و محکم ترین حق در عرصه اجتماعی حق حاکمیت انسان بر سرنوشت خویش است و به عبارت دیگر مردم سالاری به عنوان کم هزینه ترین و پرفایده ترین سامان حکومت و نظام اجتماعی پذیرفته شده است و میبینیم که افتخار انقلاب اسلامی هم این است که منجر به استقرار جمهوری اسلامی می شود بنابراین در عرصه حیات اجتماعی به روشنی و بی هیچ تردیدی می توانیم ادعاکنیم که سیر تاریخ سیر به سوی ازادی است از این امر نکته ای دیگر که بسیار هم ارزشمند است در می اید و ان اینکه انسان رها شده از قیدهای تحمیلی استعمار و استثمار و استعباد اجتماعی و نیز ازاد از غرائز تلطیف نشده حیوانی چون خشونت و درنده خویی؛جانب حق و عدالت را خواهد گرفت.
یعنی تاریخ بشر علاوه بر اینکه تاریخ ازادی است تاریخ فعلیت یافتن حق و عدالت نیز خواهد بودو این سخن را می توان بیان دیگری از نظریه مهدویت دانست.بر می گردیم به فراز اغاز سخن که هدف تاریخ شکوفایی وجود ادمی است.
یعنی وجود انسان در پرتو ازادی و در بستر حق و در سایه عدالت است که شکوفا می شود.اجازه بدهید از تجربه شخصی که طی این سالها داشته ام در اثبات ادعایم مدد بگیرم.این که در زمان ما نیاز به کوشش و بحث فراوان نیست تا همگان بپذیرند که به جای جنگ و خونریزی و کشتار می توان و باید با یکدیگر گفتگو کرد چندان اسان به دست نیامده است.
گویی تمام تاریخ خونین بشر؛ مقدمه این قضیه به ظاهر ساده بوده است البته می دانیم که رسیدن به یک داوری و پذیرش یک ارزش از سوی همگان با تحقق و فعلیت ان نظر و ارزش فاصله زیادی است و اصلا ارمان ها همان ها هستند که در خارج نیستند و انسان می خواهد به انها برسد و لازم است که علیه موانع آن مبارزه کند و آنها را از سر راه بردارد.
موانعی که گاه بسیارسخت؛متصلب است چنانکه امروز هم در برابر ارمان ازادی و عدالت وجود دارد و طبیعی است که تا وقتی زورمندان کم خرد که چشم بصیرتشان را غرور پر کرده است و دست انصافشان را توهم بسته است و از قدرت فقط تازیانه و شمشیر و بمب را می شناسد و از سیاست جز تزویر وتهدید و تطمیع چیزی را مراد نمی کنند و قدرت و مکنت خود را در گرو تحقیر انسان و محرومیت بخش های مهمی از انها می دانند و با کمال تاسف در اثر پیشرفت دانش و فن این توان را یافته اند که در لحظه ای کوتاه گل و لبخند و امیذ و درخت و اب را با تیغ بلاهت خود از چهره زمین پاک کنند.باید جشن پیروزی کلمه بر تیغ؛انسانیت بر دردمنشی و ازادی بر بردگی و ازادگی بر حقارت را به تاخیر انداخت ولی نمی توان و نباید حرکت خرامان و پرشکوه تاریخ پر درد بشری رابه سوی ازادی و حق و عدالت ندید و سرشار از امید و خشنودی نشد و همین امید و بینش است که ما؛شما و همه انسان ها را علی رغم نامردمی هاوسختی ها و درد و رنج ها امیدوار و با اراده نگاه می دارد.
بعد از این مقدمه می گویم:
اگر نقش قهرمان در عرصه تاریخ غیر قابل انکار است نه در راه بردن تاریخ (که سیر الهی و طبیعی خود را دارد و قهرمان هم در متن این سیر و حرکت است نه بیرون از آن) بلکه در شتابان کردن سیر به سوی هدف والای تاریخ است.
سیری که جان اگاه انسان بستر ان است و اراده مستحکم او محرک ان و قهرمان کسی است که در اگاهی بخشی و تقویت این اراده نقش دارد و اقا ابا عبدالله (ع) از بزرگترین قهرمانان عرصه تاریخ و دارای نقش بی نظیر در این صحنه است.
اما درس هایی که از قیام اما حسین (ع) می گیریم چیست؟
1-ازادی حقیقی در بندگی خدا است؛خدای حسین خدایی است که گرچه قهار و جبار و قادر است ولی پیش و بیش از آن خدای هدایت و محبت و رحمت است و رحمتش از غضبش پیشی می گیرد و خشم و قدرت و قهاریت او نیز که عین علم و حکمت و عدل او است در برابر ستم و کژی و بی عدالتی و انسان ستیزی است و تنها با پرستش ان خدا است که از یک سو انسان می تواند از بند ویرانگر هوس و حیوانیت و خود برتر بینی رهایی یابد و از سوی دیگر و از پایه این ازادی درونی قدرت و اراده ان را نیز می یابد تا در برابر سلطه هوس قدرت های جبار بایستد و به سوی ازادی اجتماعی حرکت کند.
ازادی و ازادگی امام حسین همان است که در بیان بلند خود اعلام می دارد"ناپاک و ناپاک زاده ای مرا میان شمشیر وخواری مخیر کرده است و هیهات منا الذله"
این ازادگی همان آزادگی ناشی از بندگی خدا و نیز روح ازاده بنده خدااست.
2-حرکت به سوی ازادی از موضع دین کارساز است به خصوص هنگامی که دین پوشش و بهانه ای برای بیداد گری باشد.نوعی تقدس بخشیدن به ظلم و خودسری چنانکه کم و بیش در بسیاری از پدیدآمده است و به تعبیر مرحوم ایت الله نایینی بدترین نوع استبداد؛استبداد به اصطلاح دینی است.
امام میفرماید:انی لم اخرج و لا بطرا و لامفسدا بل خرجت لطلب الاصلاح فی امه جدی امر بالمعروف و انهی عن المنکر و باز می فرماید الاترون ان الحق لا یعمل به و الباطل لا یتناهی عنه ؛نمی بینید که به حق عمل نمی شود و از باطل باز داشته نمی شود.
دین آمده تا انسان را ازاد کند؛بندها و قیدها و غل ها و زنجیر ها را از پای جان انسان بردارد و شرایط اسیر کننده و ویران کننده را دگرگون کند و انسان را بر سرنوشت خود حاکم گرداند و اگر روزی به نام دین انسان را به بند کشیدند بدانید که هم به انسان و هم به دین جفا شده است و مرام حسین این که باید ایستاد ولواینکه او را خارجی؛خروج کننده علیه امیرالمونین بدانند و هنگامی که بیداد و تبعیض و انسان ستیزی و بی انصافی و بداخلاقی در برابر دادگری و مساوات و حرمت انسان و عدل و انصاف و اخلاق قرار گرفت بی تردید باید جانب دین حق و عدالت را گرفت و این همه را به نام دین انجام داد تا هم خدمتی به انسان باشد و هم خدمتی به دین خدا.
3-ازادی گرانبها ترین هدیه الهی است و ارزان بدست نمی اید باید برای بدست اوردن ان هزینه کرد و نیز برای نگاه داری ان هزینه بیشتر و هر چه در این راه هزینه کنیم زیاد نیست حتی اگر جان پاکی چون جان امام حسین باشد اینها است درس های قیام حسین و صدها و مورد دیگر که مجال بیان ان نیست.
امام حسین با دل دریا و سینه باز و آرامش جان و همه سرمایه ؛ خود را در راه خدا و برای رهایی انسان داد ولی این دل دریا تحت تاثیر عاطفه والای انسانی متاثر هم می شد از جمله هنگامیکه به بالین برادرش آمد.آن مرد آزاده با آن چهره نورانی و درخشان که او را ماه بنی هاشم می گفتند با آن ادب و فضیلت و اخلاق و شجاعت بدنش را قطعه قطقه بر خاک دید امام بر سر بالین او نشست و گریست و هنگامیکه برخواست با قامت خمیده و دست بر کمر برخاست.
یا وقتی بر سر پیکر در خون غرقه جوان برومندش آمد؛جوانی که او را شبیه ترین انسان به رسول خدا می دانستند،امام نشست و مدت ها سر فرزندش را بر سینه فشرد و صورت بر صورت او گذاشت و هنگامیکه سر برداشت خون سراسر چهره او را پوشیده بود با تاثر فراوان فرمود:" بعد از تو خاک بر سر دنیا و زندگانی دنیا".
و یا وقتی فرزند شیر خوارش روی دستش با تیر دشمن گوش تا گوش دریده شد دست خود را از خون او پر کرد و رو به آسمان کرد و فرمود:" این همه بر من آسان می شود چون خداوند همه چیز در محضر توست و تو می بینی".
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته




» خاتمی در نشست ماهانه باران: عدالت و آزادی دو مفهوم توامان هستند
» دکتر عبدالله ناصری: بهترین تاکتیک سکوت است